ایوان مداین
هان ای دل عبرت بین از دیده نظر کن هان --- ایوان مدائن را آیینهی عبرت دان
یک ره ز لب دجله منزل به مدائن کن --- وز دیده دُوُمْ دجله بر خاک مدائن ران
خود دجله چنان گِریَد صد دجلهء خون گویی --- کز گرمی خونابش آتش چِکَد از مُژگان
بینی که لب دجله کَف چون به دهان آرد --- گوئی زِ تُف آهش لب آبله زد چندان
از آتش حسرت بین بِریان جگر دجله --- خود آبْ شنیدستی کاتش کُندش بریان
بر دجلهگری نونو وز دیده زکاتش ده --- گرچه لب دریا هست از دجله زکات اِستان
گر دجله درآموزد بادِ لب و سوزِ دل --- نیمی شود افسرده، نیمی شود آتشدان
تا سلسلهء ایوان بُگسَست مدائن را --- در سلسله شد دجله، چون سلسله شد پیچان
گهگه به زبانِ اشک آواز ده ایوان را --- تا بو که به گوشِ دل پاسخ شنوی ز ایوان
دندانهی هر قصری پندی دهدت نو نو --- پند سر دندانه بشنو زِ بُن دندان
گوید که تو از خاکی، ما خاک توایم اکنون ---گامی دو سه بر ما نِه و اشکی دو سه هم بِفشان
از نوحهء جُغد اَلحق ماییم به درد سَر --- از دیده گُلابی کن، درد سر ما بِنشان
آری چه عجب داری کاندر چمن گیتی --- جغد است پی بلبل، نوحه است پی الحان
ما بارگه دادیم، این رفت ستم بر ما --- بر قصر ستمکاران تا خودْ چه رسد خِذلان
گوئی که نِگون کرده است ایوان فلکْوَش را --- حُکم فَلکِ گَردان یا حُکمِ فَلکْگردان
بر دیدهء من خندی کاینجا ز چه میگِرید --- گِریند بر آن دیده کاینجا نشود گِریان
نِی زال مدائن کَم از پیرْ زَنِ کوفه --- نِی حجرهء تنگِ این، کمتر ز تنور آن
دانی چه؟ مدائن را با کوفه برابر نِه --- از سینه تنوری کن وز دیده طلبْ طوفان
این است همان ایوان کز نقشِ رُخِ مردم --- خاک در او بودی دیوارِ نگارستان
این است همان دَرگَه کورا زِ شَهان بودی --- دِیلم مَلِک بابِل، هندو شه تُرکستان
این است همان صفّه کز هیبت او بُردی --- بر شیرِ فَلَکْ حمله، شیرِ تنِ شادِرْوان
پندار همان عهد است، از دیدهء فکرت بین --- در سلسلهء دَرگَه، در کوکبهء میدان
از اسب پیاده شو، بر نطع زمین رُخ نِه --- زیر پِی پیلش بین شَه ماتْ شده نعمان
نِی نِی، که چو نعمان بین پیل افکن شاهان را --- پیلان شب و روزش گشته به پی دوران
ای بَس شَه پیل افکن کَافْکَنده به شَه پیلی --- شطرنجیِ تقدیرش در ماتگه حِرمان
مست است زمینْ زیرا خورده است بجای مِی --- در کاسِ سرِ هُرمُز خون دل نوشِروان
بس پند که بود آنگه بر تاج سرش پیدا --- صد پند نُوست اکنون در مغز سرش پنهان
کسری و تُرَنج زَر، پرویز و به زرین --- بر باد شده یِکسَر، با خاک شده یکسان
پرویز به هر بومی زرّین تره آوردی --- کردی زِ بساط زر زرّین تره را بِستان
پرویز کنون گم شد، زان گمشده کمتر گوی --- زرّین تره کو برخوان؟ رو «کَمْ تَرَکُوا» برخوان
گفتی که کجار رفتند آن تاجوران، اینک --- ز ایشان شکم خاک است آبستن جاویدان
بس دیر همی زاید آبستن خاک، آری --- دشوار بود زادن، نطفه سِتَدَن آسان
خون دل شیرین است آن مِی که دهد رَز بن --- ز آب و گلِ پرویز است آن خُم که نَهَد دهقان
چندین تن جباران کاین خاک فرو خورده است --- این گُرْسِنِه چشم آخر، هم سیر نشد ز ایشان
ز خون دل طفلان سُرخابِ رُخ آمیزد --- این زال سپیدِ ابرو وین مام سیه پستان
خاقانی ازین درگه دریوزهء عبرت کن --- تا از در تو زین پس دریوزه کُند خاقان
امروز گر از سلطان، رندی طلبد توشه --- فردا ز در رندی توشه طلبد سلطان
گر زاده ره مکّه توشه است به هر شهری --- تو زاد مدائنْ بَر تحفه ز پِی شِروان
این بحر بصیرت بین بیشَربَت ازو مَگْذر --- کز شّطِ چنین بحری لب تشنه شدنْ نتوان
اِخوان که ز راه آیند آرند رَهآوردی --- این قطعه رهآورد است از بَهرِ دل اِخوان
شعر از خاقانی شروانی
هزاران درود و احترام بر روان پاک و بلندش
بنام خداوند جان و خرد